Sự kiện - Nhân vật - Góc nhìn

Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc: Một đời gắn bó với Ca trù

Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc – người đã dành
trọn cuộc đời mình cho nghệ thuật ca trù.
(Ảnh: Internet)
(NTBD)- Kể từ sau khi NSND Quách Thị Hồ ra đi, cùng với nghệ nhân Phó Thị Kim Đức và Nguyễn Phú Đẹ, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc được ví như một trong số ít ỏi vốn quý còn sót lại của ca trù đất Thăng Long…
Giờ thì nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đã ra đi sau một thời gian dài chống chọi với căn bệnh suy thận, hưởng dương 84 tuổi. Khi còn điều trị tại bệnh viện, trong phút tưởng như sẽ vĩnh biệt cõi đời, bà vẫn còn sửa được những câu hát ca trù cho người học trò cưng của mình là ca nương Phạm Thị Huệ, chứng tỏ cái chất đằm thắm của ca trù trong con người bà còn nhiều lắm…
Truân chuyên đời hát
Được thừa hưởng truyền thống của gia đình cộng với niềm đam mê và nhiệt huyết, bà đã sớm bộc lộ những tố chất đặc biệt của một ca nương thực thụ khi tuổi đời còn rất trẻ. Sinh năm 1930, tới năm 12 tuổi đã theo cha mẹ đi hát ca trù kiếm sống ở phố Khâm Thiên, Hà Nội. Hồi đó hát Ca trù không như bây giờ. Khách trước khi nghe hát mua những cái thẻ, gọi là thẻ trù và dùng nó để thưởng cho những Đào nương hát hay. Dường như những thanh âm của lời ca, tiếng đàn đáy, nhịp phách đã ngấm vào máu thịt của bà một cách rất tự nhiên. Để rồi như duyên nghiệp, người ta đã biết tới ca nương Nguyễn Thị Chúc - một danh ca nức tiếng xứ Hà Thành với giọng ngâm trong trẻo và kỹ thuật ém hơi, đổ hột điêu luyện mà tài tình, chiếm được cảm tình của vô số người nghe.
Đến năm 20 tuổi, sau cuộc cải cách ruộng đất, gia đình bà Chúc chuyển về sống ở Ngãi Cầu, Hoài Đức, Hà Tây (cũ). Đó là những năm tháng chiến tranh gian khó, cuộc sống của người dân vô cùng khó khăn, vì thế không còn điều kiện để có thể đi thưởng thức Ca trù như trước nữa. Cũng do hoàn cảnh lịch sử mà Ca trù đã bị cấm đoán và bị quy là “tàn dư của chế độ phong kiến”. Các nhà hát Ca trù bị đóng cửa, các ca nương kép đàn đều phải giấu thân phận của mình. Vì vậy Ca trù dần dần bị lãng quên. Như bao nhiêu người dân Ngãi Cầu thời bấy giờ, bà Chúc cũng phải lặn lội kiếm miếng cơm manh áo bên đồng ruộng, ở những buổi chợ phiên nghèo.
Những tháng năm đó, bà Chúc đã định quên đi tất cả, coi Ca trù chỉ là một vết son đẹp đẽ của thời thiếu nữ. Nhưng Ca trù đã trở thành 1 môn nghệ thuật truyền thống của gia đình và là niềm đam mê lớn của cuộc đời nên muốn quên cũng khó. Đã không biết bao đêm bà thao thức không ngủ được vì nhớ tiếng đàn đáy, tiếng phách gõ. Những lời ca, làn điệu đẹp đẽ đã ngấm vào máu bà từ lâu, những lúc nhàn rỗi, bà vẫn ngồi hát 1 mình cho đỡ nhớ. Nhìn thời gian cứ trôi qua và dần đưa Ca trù vào quên lãng mà lòng bà đau quặn thắt.
Say sưa truyền nghề
Nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc, ca nương Phạm Thị Huệ
và nghệ nhân đàn đáy Nguyễn Phú Đẹ. (Ảnh: Internet)

Phải sau 44 năm (tới năm 1994), nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc mới lại được mời đi hát trở lại khi Nhà nước có chủ trương phục dựng nghệ thuật Ca trù trên cả nước. Khi trở lại với Ca trù, với nhịp phách, với đàn đáy lòng bà như trẻ lại. Những giai điệu sau 44 năm trời chôn giấu trong lòng giờ lại được bùng lên một cách mạnh mẽ và truyền cảm nhất. Kể từ thời điểm đó cho đến hôm nay là quãng thời gian hạnh phúc nhất đối với nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc bởi bà được thoải mái hát ca, truyền dạy cho lớp sau và được ghi nhận, cho dù chỉ là sự động viên tinh thần chứ chưa có chính sách hay ưu tiên vật chất nào.
Bằng niềm đam mê và tài năng vốn có của mình, bà đã lặng lẽ truyền dạy cho bao lớp học trò những kiến thức và bí quyết của nghề để rồi cho “ra lò” không ít các ca nương đi biểu diễn ở các sân khấu trên cả nước. Nổi bật trong số đó là ca nương Phạm Thị Huệ - Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Thăng Long, là đệ tử chân truyền của bà từ năm 2006.
Năm 2002, bà Chúc từng được mời tham gia giảng dạy lớp Ca trù ở Nhạc viện Hà Nội. Bên cạnh việc giảng dạy, bà còn là ban giám khảo những cuộc thi ca trù lớn nhỏ khắp cả nước. Năm 2004, bà đã cùng với ông Chu Trí Cang thành lập CLB Ca Trù Ngãi Cầu và CLB Ca trù Hoài Đức với gần 40 thành viên gồm các ca nương và kép đàn nhằm giữ lại nét truyền thống cho chính mảnh đất quê hương mình. Với tài năng và sự đóng góp của mình cho Ca trù, năm 2005, Bộ VHTTDL đã phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian cho bà Nguyễn Thị Chúc.
Năm 2010, bà đã cùng với Giáo phường Ca trù Thăng Long tham gia nhiều chương trình và tổ chức nhiều đêm diễn chào mừng Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Trong những lần diễn ra Liên hoan Ca trù tại Hà Nội từ năm 2011 đến nay, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc là một nhân vật không thể thiếu trong thành phần ban giám khảo. Hơn thế, bà còn mang những nhịp, những phách của ca trù đến đất nước Hàn Quốc xa xôi…
Lúc sinh thời, nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc đã từng tâm sự: Đời tôi đã gắn bó, đã đam mê và dành rất nhiều tâm huyết cho môn nghệ thuật đặc sắc này. Tôi hi vọng thế hệ sau này cũng sẽ có nhiều người dốc lòng đam mê cho Ca trù. Có được như vậy Ca trù mới thực sự được gìn giữ và phát triển. Gìn giữ và phát triển Ca trù cũng chính là gìn giữ 1 nét đẹp văn hóa truyền thống của cha ông đã tạo nên.
Thu Hà
 


Trang thông tin Điện tử Cục Nghệ thuật biểu diễn - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
 

Địa chỉ: Số 32 Nguyễn Thái Học - Ba Đình - Hà Nội
Tel: (84-4) 3854 5348     Fax: (84-4) 3823 1222
Email: ntbd.bvhttdl@gmail.com
 
Phụ trách trang tin : Phó Cục trưởng Trần Hướng Dương
Ghi rõ nguồn khi phát lại thông tin từ website này.

Thư viện ảnh

Liên hệ & Góp ý