Văn hóa-Nghệ thuật

SỰ THẬT VỀ ĐÒI HỎI CỦA TRUNG TÂM BẢO VỆ QUYỀN TÁC GIẢ ÂM NHẠC VIỆT NAM (VCPMC)

Gần đây, tình trạng vi phạm về bản quyền tác giả âm nhạc trong đời sống xã hội đã để cho nhiều nhạc sĩ bức xúc, đặc biệt trong cơ chế thị trường hiện nay xuất hiện những ca sĩ biểu diễn chỉ một đêm nhưng hưởng cát-xê lên tới hàng trăm triệu đồng lại càng làm cho một số nhạc sĩ thêm bội phần… sốt ruột.
Chính vì vậy, việc đề nghị các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật giúp đỡ, ủng hộ, để các nhạc sĩ được bảo đảm quyền lợi về tác quyền là hoàn toàn chính đáng. Cuộc họp ngày 16/2/2012 của Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (viết tắt theo tên giao dịch Quốc tế của tổ chức này là VCPMC) - một tổ chức nghề nghiệp hoạt động hoàn toàn tự nguyện thuộc Hội Nhạc sĩ Việt Nam hướng tới mục đích trên cũng là nguyện vọng thỏa đáng của một tổ chức nghề nghiệp. Song thật đáng tiếc, VCPMC do nhạc sĩ Phó Đức Phương đứng đầu tổ chức cuộc họp này đã lợi dụng vào bản chất trong sáng, trung thực của một số nhạc sĩ để tạo ra những thông tin thiếu chính xác hướng tới công kích và bôi xấu cơ quan quản lý nhà nước là Cục Nghệ thuật biểu diễn. Nhằm thực hiện mục đích thu tiền tác quyền – mà đồng tiền này thuvào VCPMC đang bị các nhạc sĩ nghi ngờ, không tin tưởng bởi sự mập mờ của VCPMC...

 
Những ca khúc về chủ đề tình yêu quê hương, đất nước được các ca sĩ, nghệ sĩ Cục Nghệ thuật biểu diễn cùng các cán bộ, chiến sĩ Hải quân biểu diễn tại Đảo An Bang thuộc quần đảo Trường Sa của Tổ quốc vào tháng 4 năm 2011

Sự thật về lá đơn gần 40 nhạc sĩ phản đối Cục Nghệ thuật biểu diễn

          Thông tin về một số nhạc sĩ do VCPMC vận động ký đơn tập thể phản đối Cục Nghệ thuật biểu diễn đã được một số tờ báo đăng tải từ ngày 17/2/2012. Tuy nhiên, đến sáng 22/2/2012 Cục Nghệ thuật biểu diễn mới nhận được một bản đánh máy “không đầu không đuôi” (không có tiêu đề, không có người đứng tên chịu trách nhiệm nội dung bản viết). Về hình thức là một bản viết ghi nội dung sự việc. Nhưng về nội dung thực chất là tố cáo và qui kết Cục Nghệ thuật biểu diễn đã sai phạm trong cấp phép biểu diễn dẫn tới gây thất thoát tiền tác quyền của các nhạc sĩ... Tuy vậy, bản viết này được VCPMC sử dụng con dấu đỏ đóng giáp lai vào các trang để khẳng định rằng đây là văn bản chính thống và các chữ ký thể hiện trong văn bản của cá nhân nhạc sĩ là quan điểm và ý chí của tập thể. Sự thật ra sao?

          Bản gốc của lá đơn có viết nội dung chỉ có 4 người ký:

          - Người đầu tiên là nhạc sĩ Phó Đức Phương, người đứng đầu VCPMC, lý do ông Phương ký thì ai cũng rất rõ và dễ hiểu.

          - Người thứ 2 ký sau ông Phương không phải là một nhạc sĩ, mà là một nhà thơ - nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn. Nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn cho biết: “Nhà văn Trần Thị Trường mời tôi ký để kiến nghị lên cơ quan nhà nước giúp đỡ bảo vệ quyền tác giả, tác phẩm cho các nghệ sĩ, nhưng khi ký tôi cũng không đọc nên không rõ trong đơn ấy viết gì, còn việc phản đối hay kiện tụng cơ quan quản lý nhà nước thì tôi không làm”.

           - Người thứ 3 ký vào bản gốc là một người viết thơ.

          - Người thứ 4 cũng là một nhà thơ - ông Phan Văn Hách.

  Còn lại các nhạc sĩ (và các công dân) khác ký sẵn vào giấy trắng để cho VCPMC ghép vào cùng với bản viết sau có nội dung.

          Nhạc sĩ - Thiếu tướng An Thuyên, là người có chữ ký kèm trong đơn khi được Tạp chí Nghệ thuật biểu diễn hỏi về nguồn cơn sự việc, nhạc sĩ An Thuyên cho biết: “Đúng là tôi có ký, nhưng ký mà không đọc nên không rõ nội dung trong đó viết thế nào. Tuy vậy tôi đã nói trước với anh Phó Đức Phương là tôi ký để ủng hộ việc đề nghị Cục Nghệ thuật biểu diễn giúp đỡ, hỗ trợ nhằm thu được tiền tác quyền chứ không qui kết Cục Nghệ thuật biểu diễn làm sai, hay kiện tụng, tố cáo gì cả. Mình là tổ chức hoạt động nghề nghiệp tự nguyện thì phải nhờ cơ quan quản lý nhà nước hỗ trợ chứ không thể bắt buộc hay yêu cầu cơ quan nhà nước làm theo mình được”.

          Còn nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, người có tình cảm mật thiết và gắn bó với Cục Nghệ thuật biểu diễn cũng có chữ ký trong đơn đã cho biết: “Nói thật anh ký nhưng anh không đọc nên không rõ nội dung viết thế nào, nhưng quan điểm của anh là chỉ mong Cục Nghệ thuật biểu diễn phối hợp trên tinh thần hỗ trợ để các nhạc sĩ không thiệt thòi. Còn anh không có quan điểm đi kiện tụng hay đổ lỗi cho Cục Nghệ thuật biểu diễn làm sai” (tối ngày 22/2/2012 đã có người mang nội dung lá đơn đến cho nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo đọc lại, theo nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo thì đây là bản kiến nghị nhưng lại viết căng thẳng, gay gắt).

          Trong bảng chữ ký gắn kèm theo đơn cũng có chữ ký của bà Thanh Hồng (vợ Cố nhạc sĩ – Bộ trưởng Trần Hoàn), khi chúng tôi liên hệ và hỏi bà Thanh Hồng thì bà cũng cho biết: “Cô ký nhưng cô không đọc nên không rõ nội dung viết thế nào, cô chỉ mong Bộ Văn hoá cứ làm đúng luật, luật qui định thế nào thì Bộ làm đúng như thế, còn cô ký là để mong sự ủng hộ bản quyền của các nhạc sĩ không bị thiệt hại chứ không qui kết sự việc”...

          Vậy đã rõ, lợi dụng vào tình cảm trong sáng, bản chất trung thực của các nhạc sĩ và người nhà nhạc sĩ, một số cá nhân tại VCPMC đã tạo dựng nên chuyện “tố cáo” Cục Nghệ thuật biểu diễn làm sai. Chuyện kích động kiểu như “ăn vạ” này đã có dấu hiệu vi phạm pháp luật về khiếu nại tố cáo.

 

Tổ chức VCPMC và chuyện nhập nhèm tiền nong     

          Ngày 19/4/2002 Tổng thư ký Hội nhạc sĩ Việt Nam GS. NSND Trọng Bằng đã ký quyết định số 19/2002/QĐ-NS để thành lập ra VCPMC. Theo đó Điều lệ hoạt động của VCPMC cũng được GS.NSND ký phê duyệt cùng ngày. Trước đó, Hội Nhạc sĩ Việt Nam có công văn gửi Ban Tổ chức Chính phủ (nay là Bộ Nội vụ) để xin thành lập ra VCPMC là một tổ chức hoạt động nghề nghiệp tự nguyện dưới sự quản lý của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

          Tại Điều 5 của bản Điều lệ qui định 6 nhiệm vụ của VCPMC, nhưng nhiệm vụ nổi bật nhất và cũng là chủ yếu nhất của VCPMC hiện nay chỉ là “Thu tiền sử dụng tác phẩm theo hợp đồng” (được hưởng lợi từ thu tiền do nhạc sĩ ủy thác)...

          Các nhạc sĩ ký hợp đồng uỷ thác cho VCPMC bảo vệ quyền lợi cho họ (chủ yếu là thuê để thu tiền bản quyền). Vậy bản thân VCPMC khi đã khai thác dịch vụ thì phải tự chủ động thực hiện theo pháp luật để bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, nếu không bảo vệ nổi quyền lợi cho khách hàng thì chịu trách nhiệm bồi thường, phải tự giải quyết theo qui định của pháp luật. Ca sĩ Thái Thùy Linh đã “thuê” dịch vụ như thế này nhưng không được bảo vệ nên ca sĩ Thái Thùy Linh đã chủ động yêu cầu pháp luật bảo vệ bằng việc khởi kiện ra Tòa án chứ ca sĩ này không “ăn vạ” cơ quan quản lý nhà nước… Các đối tác sử dụng tác phẩm của khách hàng VCPMC không chấp hành Luật Sở hữu trí tuệ thì VCPMC có quyền khiếu nại lên các cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện ra toà chứ không phải tìm cách “đổ vấy” cho cơ quan quản lý nhà nước để nhằm ép cơ quan quản lý nhà nước “thông đồng” với mình để xâm hại đến quyền được hưởng thụ hoạt động biểu diễn nghệ thuật của công chúng như VCPMC đang làm.

 

Ca sĩ Huyền Trang (Nhà hát Ca, Múa, Nhạc Việt Nam) đang trình bày bài hát "Khúc hát sông quê" của nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo tại đảo Trường Sa Đông quần đảo Trường Sa - liệu nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo có yêu cầu trả tiển bản quyền tác phẩm ? Được biết, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo chưa bao giờ đòi hỏi ca sĩ Huyền Trang trả tiền tác quyền mà thậm chí anh còn cho ca sĩ Huyền Trang và một số ca sĩ khác tiền khi họ gặp khó khăn, các ca sĩ đi phục vụ biên giới biển đảo nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo đều ủng hộ cả về vật chất và tinh thần... Vậy VCPMC đòi hỏi họ trả tiền ra sao khi chính họ đang biểu diễn ở nơi công cộng mà bắt buộc phải trả tiền theo Điều lệ của VCPMC???

   Điều 24 của bản Điều lệ VCPMC ghi rất cụ thể: “Mọi khoản thu, chi tài chính đều được báo cáo công khai bằng văn bản”. Trong khi đó hiện nay VCPMC rất mập mờ, thậm chí có biểu hiện sai phạm về thu chi tài chính. Như NSƯT Nông Xuân Ái - Giám đốc Nhà hát Ca múa dân gian Việt Bắc đã công bố trên báo chí: “Nhạc sĩ Phó Đức Phương nói chương trình Chế Linh biểu diễn tại Hà Nội dịp tháng 11.2011 không trả tác quyền. Không sai. Nhưng là do chúng tôi và VCPMC, không thỏa thuận được. Tôi là người trực tiếp đến trụ sở của VCPMC để trả tiền tác quyền. Người của VCPMC đưa ra mức giá 4 triệu/ ca khúc. Theo đó, tiền tác quyền mà chúng tôi phải trả cho toàn bộ chương trình khoảng 200 triệu đồng. Tôi hỏi họ dựa vào căn cứ nào để đặt giá tác quyền 4 triệu đồng/ ca khúc. Họ bảo căn cứ vào số ghế của Trung tâm Hội Nghị Quốc gia, nơi chương trình sẽ biểu diễn. Tôi thỏa thuận được trả 300.000 đ/ ca khúc nhưng họ không chịu. Trong số các ca khúc mà VCPMC đòi tác quyền có một số bài của tác giả Tú Nhi. Khi tôi nói Tú Nhi là bút danh của ca sĩ Chế Linh thì họ bảo Chế Linh đã ủy quyền cho họ thu tác quyền. Tôi điện thoại cho ca sĩ Chế Linh thì ông nói chưa bao giờ ủy quyền cho VCPMC làm việc này. Hoài nghi về sự trung thực của VCPMC, tôi yêu cầu xem danh sách những tác giả đã ủy quyền cho VCPMC - thực chất là những tác giả có ca khúc được hát trong chương trình của Chế Linh, nhưng họ từ chối với lý do là "bí mật". Vì không thỏa thuận được giá tác quyền trong giao dịch dân sự mang tính chất thỏa thuận, nên chúng tôi đã không thực hiện được việc trả tác quyền cho các tác giả thông qua VCPMC”.

          Chúng tôi hỏi nhạc sĩ An Thuyên về việc thu tiền bản quyền của VCPMC, nhạc sĩ cho biết: “Trung tâm này thu theo tác phẩm được qui định tại Điều lệ của Trung tâm”. Nhưng khi chúng nói VCPMC thu theo “ghế ngồi” thì nhạc An Thuyên cũng thấy… lạ lùng !!!

          Còn NSND Trần Bình – Giám đốc Nhà hát Ca, Múa, Nhạc nhẹ Việt Nam đã thẳng thắn: “Đã có tác giả nào đặt câu hỏi và tìm hiểu ngọn ngành xem VCPMC thu 700.000 đồng đến 2 triệu đồng/ 1ca khúc (chương trình của nhạc sĩ Quốc Trung biểu diễn tại Nhà hát lớn Hà Nội) nhưng tác giả của nó được trả thực chất là bao nhiêu: 200.000 đồng, hay 300.000 đồng và số tiền dôi ra kia hiện đang ở đâu? Tôi đã tìm hiểu và  giật mình với mức lương mà nhạc sĩ Phó Đức Phương được hưởng từ VCPMC”.

          Nhạc sĩ Quốc Trung nhìn nhận: “Hợp đồng giữa các nhạc sĩ và VCPMC là hợp đồng rất bất lợi cho các nhạc sĩ bởi VCPMC toàn quyền khai thác mà không cần thông báo cho nhạc sĩ… VCPMC giờ chuyển sang chức năng khai thác mà khai thác ở đây là sự khai thác tùy tiện…”.

          Với Nhạc sĩ Phú Quang: “Việc thu tiền tác quyền và trả cho tác giả của VCPMC rất tùy tiện. Có những chương trình họ thu 2 - 4 triệu/ 1 ca khúc nhưng lại chỉ trả cho tác giả cao nhất là 300.000đ/ 1 ca khúc. Hỏi thì họ bảo trừ 25% phí phải nộp cho Trung tâm, rồi tiền thuế, tiền phần trăm cho các tác giả ca từ (nhà thơ). Đơn cử như một chương trình tổ chức tại Hải Phòng, đơn vị tổ chức biểu diễn trả tác quyền cho các ca khúc của tôi là 20 triệu đồng nhưng tôi chỉ được nhận 10 triệu. Hay chương trình mới nhất tôi tổ chức tại Hà Nội, VCPMC đặt giá thu 3,6 triệu đồng/ ca khúc. Tôi tuyên bố không trả tác quyền những ca khúc do tôi sáng tác hát trong chương trình vì lý do từ nhiều năm qua tôi đã thông qua VCPMC trả tiền cho các nhà thơ có tác phẩm tôi đã sử dụng làm ca từ nhưng VCPMC không hề trả số tiền này cho họ. Nghe VCPMC công bố thu 41 tỉ đồng/năm thì hoành tráng thật đấy, ai không biết tưởng các nhạc sĩ đang sống trên tiền, nhưng đâu có biết sự thật không phải vậy. Tôi tự nhận là người được lĩnh nhiều tiền nhất tại VCPMC cũng chỉ khoảng trên 100 triệu/ năm. Còn nhiều người khác chỉ khoảng 5-10 triệu. Với những người giỏi tính toán, liệu phải chia thế nào mới hết số tiền 41 tỉ kia? Chưa khi nào chúng tôi được tiếp cận với văn bản thể hiện sự thu chi cụ thể từng khoản, mục của VCPMC”.

 

Các ca sĩ biểu diễn trong khoang tàu HQ phục vụ Bộ đội đặc công nước đang làm nhiệm vụ chiến đấu tại vùng biển đảo Trường Sa, trên khoang tàu này ca sĩ Minh Đức đã biểu diễn tác phẩm "Hồ trên núi" của nhạc sĩ Phó Đức Phương, liệu khi biết thông tin này nhạc sĩ có yêu cầu ca sĩ trả tác quyền?

Sẽ ra đời các Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc lành mạnh hơn VCPMC

           Rất nhiều nhạc sĩ không tin tưởng vào VCPMC do mập mờ về thu chi tiền nong, nên các nhạc sĩ đã trực tiếp làm việc với nghệ sĩ biểu diễn. Nếu Cục Nghệ thuật biểu diễn giúp đỡ, hỗ trợ VCPMC để thu tiền tác quyền như đòi hỏi của VCPMC thì vô hình chung sẽ tiếp tay cho một tổ chức hoạt động nghề nghiệp (gần như tư nhân) để chiếm đoạt công sức của các nhạc sĩ. Chính vì vậy, hiện nay có một số nghệ sĩ đã xúc tiến để cho ra đời Trung tâm bảo vệ quyền tác giả  lành mạnh hơn VCPMC do ông Phó Đức Phương làm giám đốc.

           Cụ thể,  NSND Trần Bình cho biết: “Vì không thỏa thuận được giá tác quyền với VCPMC, nên từ lâu Nhà hát Ca múa nhạc nhẹ đã trả tác quyền  trực tiếp cho tác giả. Đơn cử như trường hợp các ca khúc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã được trả tác quyền cho bà Trịnh Vĩnh Trinh, hay ca khúc Đường cong  sử dụng  trong  chương trình Hoa cúc vàng tháng 3 tới đây tại Nhà hát lớn, đã được nhạc sĩ Hải Phong đồng ý với mức giá 500.000 đồng với 3 đêm diễn. Nếu ông Phó Đức Phương bức xúc một, thì chúng tôi - những người tổ chức các chương trình nghệ thuật phục vụ mục đích chính trị  bức xúc cả trăm lần. Bởi lẽ,  thử hỏi trong số hơn 10 ngàn nghệ sĩ biểu diễn trong cả nước, số  nghệ sĩ có thu nhập cao chiếm bao nhiêu  phần trăm. Rất ít. 90 % đang biểu diễn chỉ với thu nhập 200.000 đ- 300.000 đồng/ suất diễn. Nhiều chương trình biểu diễn ở  vùng sâu, vùng xa, nghệ sĩ, diễn viên không có thù lao, thậm chí chúng tôi còn mang theo hàng trăm bộ quần áo để tặng cho bà con dân tộc thiểu số trong những chuyến biểu diễn từ thiện. Vậy căn cứ vào đâu mà VCPMC ép chúng tôi phải trả 700.000 đồng/ 1 ca khúc ở những chương trình mà nghệ sĩ biểu diễn  thực tế trong giá rét cũng không nhận một đồng thù lao diễn? Ông Phương nói ca khúc là tài sản riêng của nhạc sĩ. Điều đó tương đối đúng đối với các nhạc sĩ trẻ hiện nay. Họ không được nhà nước bao cấp đào tạo; không được nhà nước trả lương tháng và nhuận bút sáng tác. Còn với thế hệ nhạc sĩ đi trước, số đông  được nhà nước bao cấp đào tạo, trả lương tháng, trả nhuận bút, trả lương hưu, tôn vinh bằng giải thưởng này, giải thưởng kia... Lẽ ra, khi quy định giá thu tác quyền đơn vị được ủy quyền phải làm rõ điều này, quy định rõ từng mức đối với các ca khúc mới sáng tác với những ca khúc đã sáng tác 50 năm, 30 năm, 20 năm... chứ không thể phát giá tùy tiện như hiện nay... Tôi và nhiều nghệ sĩ biểu diễn khác rất mong cơ quan kiểm toán làm việc với VCPMC để mọi việc được minh bạch. Xin khẳng định, chúng tôi không xù tác quyền của nhạc sĩ mà đã trả trực tiếp cho nhiều nhạc sĩ với giá thỏa thuận. Hiện tại, tôi đang xúc tiến thành lập Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc. Trung tâm này sẽ không thu một đồng phí nào của các tác giả mà sẽ thực hiện việc bảo vệ tác quyền đúng với tinh thần của luật định”.

 

Hạ thấp danh giá nhạc sĩ

          Nhà văn Văn Thanh người Việt Nam hiện đang ở San Phrancisco (Mỹ) về thăm quê hương Việt Nam đúng vào lúc chuyện VCPMC đòi hỏi tác quyền đang ầm ĩ. Ngồi chơi với bạn là nhạc sĩ Thụy Kha tại phố Trần Phú (Hà Nội) nhà văn Văn Thanh cho biết, ở Mỹ (hay một số Quốc gia khác) Chính phủ rất quan tâm đến bảo vệ tác quyền. Chính phủ Mỹ quan tâm và bảo vệ bằng cách vinh danh nhạc sĩ có tác phẩm tiêu biểu, đồng thời bố trí ưu đãi cho họ những món quà (vật chất và tinh thần) và đó là cách bảo vệ bản quyền mang tính vĩnh cửu nhất, danh giá nhất. Rồi nhà văn Văn Thanh hỏi nhạc sĩ Thụy Kha: “Chính phủ có ưu đãi gì cho nhạc sĩ Văn Cao chưa?”. Nhạc sĩ Thụy Kha trả lời Nhà nước Việt Nam đã bố trí nhà cho nhạc sĩ Văn Cao và đã vinh danh tác phẩm của ông (bài hát Quốc ca). Nhà văn Văn Thanh nói: “Thế là tuyệt vời, đó là bảo vệ bản quyền danh giá nhất”. Sau đó nhà văn hải ngoại nói rằng: “Nếu đòi hỏi bằng cách bắt các cơ quan nhà nước ủng hộ để thu tiền bài hát thì đó là cách hạ thấp danh giá nhạc sĩ Văn Cao”.

          Ông Phó Đức Phương đã từng làm việc ở Cục Nghệ thuật biểu diễn, ông Phương biết rất rõ các nghệ sĩ, ca sĩ, thường xuyên đi biểu diễn nơi biên giới và hải đảo xa xôi, nơi tiền tiêu của Tổ quốc, vùng sâu, vùng xa... Và ở đó, liên tục các tác phẩm âm nhạc về chủ đề tình yêu quê hương, đất nước vang lên (trong đó có cả các tác phẩm của ông). Và cũng theo điều lệ hoạt động tổ chức tự nguyện của VCPMC do ông sáng lập và đứng đầu là sẽ thu tiền bản quyền âm nhạc. Vậy ông nghĩ sao? Ông có ra quần đảo Trường Sa để lên sân khấu yêu cầu các ca sĩ, nghệ sĩ nộp tiền cho VCPMC để VCPMC trích lại %? Có lẽ nếu nói thêm nữa sẽ mất đi tình cảm trong sáng của người làm công tác nghệ thuật. Nên chúng tôi dành lại cho độc giả nhận xét về việc làm của VCPMC như đã nêu. Chỉ biết rằng, qua con số thăm dò (của chúng tôi và một số báo khác) thì số người không tin tưởng vào VCPMC chiếm tới 80%.

Các ca sĩ, nghệ sĩ trong đoàn thuộc Cục NTBD đang biểu diễn trên "sân khấu" đảo An Bang - Trường Sa

NTBD


Trang thông tin Điện tử Cục Nghệ thuật biểu diễn - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
 

Địa chỉ: Số 32 Nguyễn Thái Học - Ba Đình - Hà Nội
Tel: (84-4) 3854 5348     Fax: (84-4) 3823 1222
Email: ntbd.bvhttdl@gmail.com
 
Phụ trách trang tin : Phó Cục trưởng Trần Hướng Dương
Ghi rõ nguồn khi phát lại thông tin từ website này.

Thư viện ảnh

Liên hệ & Góp ý