​ “Đã đến lúc sân khấu Hà Nội không thể sống mãi bằng ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên dù chủ trương này đã có từ gần 20 năm qua, lộ trình cũng đã được hoạch định nhưng cho tới nay sân khấu Hà Nội vẫn chưa thực sự bước vào công cuộc xã hội hóa. Theo thống kê trong số 5 nhà hát công lập tại Thủ đô gồm Nhà hát Chèo Hà Nội, Nhà hát Kịch Hà Nội, Nhà hát múa rối Thăng Long, Nhà hát Cải lương Hà Nội và Nhà hát Nghệ thuật xiếc và tạp kỹ Hà Nội, chỉ có Nhà hát Múa rối Thăng Long là đơn vị đầu tiên và duy nhất cho đến nay thực hiện xã hội hóa và tự chủ 100% kinh phí hoạt động. Nhà hát Chèo Hà Nội, Nhà hát Cải lương Hà Nội đã tiến hành xã hội hóa khoảng 30% - 50%. Còn lại, đa số các nhà hát vẫn trông chờ vào nguồn ngân sách nhà nước là chủ yếu.

Nhà hát Múa rối Thăng Long là đơn vị đầu tiên và duy nhất cho đến nay thực hiện xã hội hóa và tự chủ 100% kinh phí hoạt động.

Đó cũng là thực trạng đáng buồn được đề cập tại Hội thảo “Sân khấu Hà Nội với xã hội hóa” do Hội Sân khấu Hà Nội tổ chức hôm 27/7 vừa qua. Theo lộ trình xã hội hóa của sân khấu Hà Nội, đến năm 2020 tất cả các Nhà hát công lập đều phải tự chủ hoạt động 100%. Chặng đường này chỉ còn 4 năm nữa, thế nhưng hầu hết các đơn vị Nhà hát Hà Nội vẫn đang loay hoay giải bài toán xã hội hóa.
Đại diện Nhà hát Kịch Hà Nội cho biết, đơn vị này cũng đã triển khai một số tác phẩm xã hội hóa bằng cách hỗ trợ nghệ sĩ vay một khoản tiền để dàn dựng và tổ chức biểu diễn. Tuy nhiên, dù được công diễn thành công nhưng nhà hát vẫn phải đối diện với bài toán cho vay tiền không có lãi. Điều này cũng chỉ ra sự lúng túng của các đơn vị nhà hát khi thực hiện lộ trình xã hội hóa, khi hoạt động xã hội hóa của họ vẫn thiếu chiến lược và vẫn nặng nhiều cơ chế “xin, cho” (dù “xin, cho” từ ngân sách hay từ nguồn tài trợ của các doanh nghiệp và tổ chức).
“Đã đến lúc sân khấu Hà Nội không thể sống mãi bằng ngân sách nhà nước. Nhưng Nhà nước cần có chính sách đặc thù cho các loại hình sân khấu truyền thống như chèo, tuồng, cải lương (bảo tồn vốn cổ, quan tâm đến việc truyền nghề của các nghệ nhân, nghệ sĩ cao tuổi cho thế hệ trẻ)... Ngoài ra, Nhà nước cũng không nên để các đơn vị nghệ thuật sống lay lắt, sống trên giấy tờ” là quan điểm của NSND Thúy Mùi, Giám đốc Nhà hát Chèo Hà Nội về vấn đề xã hội hóa sân khấu truyền thống hiện nay.
Vậy làm thế nào để sân khấu Hà Nội nói riêng, và sân khấu truyền thống nói chung có thể xã hội hóa thành công?
Theo NSND Lê Tiến Thọ- Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam: Để xã hội hóa hiệu quả và thành công, các nhà hát phải có đề án xã hội hóa của riêng mình để từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể. Ông cũng đề xuất nên thành lập Quỹ phát triển nghệ thuật sân khấu Thủ đô, huy động từ khán giả, từ nhân dân để đầu tư trở lại cho tác phẩm. Càng nhiều tác phẩm hay thì khán giả càng ủng hộ cho Quỹ và càng kích thích nghệ sĩ sáng tạo. 
Ông cũng đơn cử ví dụ về Nhà hát Cải lương Việt Nam với thành công khi tung ra các vở diễn khá “nặng ký” thuộc thể loại lịch sử như “Chuyện tình Khau Vai”, “Mai Hắc Đế” được dàn dựng từ nguồn kinh phí xã hội hóa, được đầu tư dựng vở như cách làm của các show ca nhạc hoặc các bộ phim thị trường và đều cháy vé.
Vì vậy đề xuất của NSND Lê Tiến Thọ về một Quỹ phát triển nghệ thuật sân khấu Thủ đô có thể xem như một gợi ý, một cách làm- nằm trong lộ trình xã hội hóa của các nhà hát còn chưa mặn mà với chủ trương này.  

Khánh Vi (tổng hợp)