Có một Hamlet thuần Việt lần đầu trên sân khấu "Anh cả đỏ"

Cảnh trong vở Hamlet của Nhà hát Kịch việt Nam.

Hamlet là vở diễn mở màn trong kế hoạch dàn dựng các kiệt tác sân khấu thế giới của Nhà hát kịch Việt Nam và ngay từ đầu đã thu hút sự quan tâm của dư luận, giới nghệ sĩ và những người yêu sân khấu trong cả nước. Trải qua bốn trăm năm, vở kịch vẫn còn nguyên những giá trị thời đại và được nhiều nhà hát, nhiều đạo diễn dàn dựng với các cách giải mã khác nhau, đa dạng về phong cách và mang đặc trưng cho từng nền sân khấu. Lần đầu dựng vở Hamlet, sau các vở Giấc mộng đêm hè và Vua Lia cách đây đã 20 năm, Nhà hát kịch Việt Nam mong muốn tiếp bước để giới thiệu một tác phẩm kinh điển thế giới thật sự phù hợp và gần gũi với công chúng nước nhà.
Vở diễn đã được biên tập, rút ngắn so với nguyên tác, thời gian biểu diễn chỉ còn khoảng hơn hai giờ so với một vở Hamlet đầy đủ thường từ ba đến năm giờ, nhưng vẫn thể hiện được nội dung và những giá trị tư tưởng, thông điệp mà Shakespear gửi gắm trong tác phẩm. Hoàng tử Hamlet xứ Đan Mạch trở về nước chịu tang vua cha và phát hiện ra âm mưu khủng khiếp về người chú ruột đã giết vua cha của chàng với sự đồng lõa của Hoàng hậu - mẹ chàng để chiếm ngai vàng và lấy luôn Hoàng hậu làm vợ. Hamlet quyết định điều tra tìm ra sự thật về cái chết của vua cha và báo thù. Đó không chỉ là câu chuyện kịch đơn giản về một âm mưu thoán đạt nơi cung đình, mà còn cao hơn là bi kịch của một hành trình đi tìm sự thật để bảo vệ cho phẩm giá và lẽ sống của con người, mang đậm chất nhân văn và tính thời đại.
Theo đạo diễn - NSƯT Anh Tú, vở Hamlet trên sân khấu Nhà hát kịch Việt Nam là một phiên bản mới mà ở đó những tăm tối trong mỗi con người được phơi bày một cách chân thực, trong đó có một Hamlet dũng cảm đối diện với cái ác và quyết liệt tiêu diệt đến tận cùng tội ác, mặc dù phải trả một cái giá rất đắt. Đạo diễn đã thể hiện câu chuyện kịch của thế kỷ 17 dưới góc nhìn của thời hiện đại, cố gắng đi tìm lời giải đáp về một xã hội phong kiến đang chuyển mình, tan vỡ trong những hoài nghi và giả dối. Mọi sự ràng buộc của luân thường đạo lý, những tình cảm gia đình, vợ chồng, anh em, quân thần và ngay cả tình yêu cũng đều trở nên đảo lộn, bị xé bỏ bởi các âm mưu, thủ đoạn nhằm đạt tới quyền lực. Trong bối cảnh u ám đó, Hoàng tử Hamlet và những người bạn của chàng đã trở thành biểu tượng niềm tin của một thế hệ trí thức trẻ châu Âu thời Phục hưng, khao khát đi đến tận cùng sự thật và công lý qua những chứng minh, lập luận rõ ràng, không chấp nhận thất bại và không để cái ác lộng hành, một thế hệ đang khắc khoải tìm về bản ngã và xây dựng nên những triết lý đạo đức của một xã hội mới tốt đẹp hơn.
Ý tưởng về một phiên bản Hamlet mới, đầy sáng tạo của sân khấu Việt Nam đã thật sự thành công khi người xem bị cuốn hút vào những màn diễn với các hình tượng biểu đạt sân khấu ấn tượng, có lúc đẹp như một bài thơ trữ tình. Đó là một vua em Clô-đi-út của NSƯT Trung Anh, không chỉ gian xảo, độc ác trong ánh mắt, nét mặt, trong từng hành động kịch, mà còn rất nội tâm trong các trường đoạn độc thoại, thể hiện được dụng ý của đạo diễn khi để sót lại trong sâu thẳm tâm hồn một chút lương tri, biết run rẩy, sợ hãi với những tội ác bất luân mình đã gây ra, biết tự vấn lương tâm quanh chiếc ngai vàng quyền lực để cuối cùng phải thốt lên “chỉ có cái chết mới mang lại cho ta sự thanh thản”. Một chi tiết đắt giá được đạo diễn dụng công xây dựng là hình ảnh chiếc ngai vàng đặt giữa trung tâm sân khấu, nguyên nhân của mọi mâu thuẫn và tội lỗi, được Clô-đi-út xoay trở mặt trước, mặt sau khi tự vấn lòng mình, có lúc lì lợm bám lấy mặt nền, có lúc chông chênh như đang sắp đổ theo sự biến chuyển tâm lý của nhân vật. Những màn độc thoại khác của Hamlet do nghệ sĩ Tạ Tuấn Minh vào vai cũng vậy, mỗi lớp diễn đều được bố trí trong các bối cảnh phù hợp theo sự xê dịch của các khối hình thiết kế sân khấu hun hút, bao bọc như trong vực sâu hay một nhà mồ, một ngục tù bức bối của cung điện. Điển hình là màn diễn của nghệ sĩ Quỳnh Hoa thể hiện cái chết của nàng Ô-phê-li-a, người yêu của Hamlet, trên dòng sông băng đang rạn vỡ, mang lại những nuối tiếc và cảm xúc dâng tràn về sự ra đi của cái đẹp trong trắng, của tình yêu, niềm tin và sự chung thủy, không thể đồng hành bên cái ác cùng những điều xấu xa. Vở diễn khép lại với cái chết của vua em Clô-đi-út và Hoàng hậu, nhưng hiệu quả hơn là hình ảnh khối đá lớn sù sì từ từ hạ xuống trên nấm mồ của họ, như muốn vùi sâu cái ác, không để nó trỗi dậy, đã cho thấy thông điệp mà đạo diễn muốn chuyển tải từ vở diễn.
Một trong những yếu tố mang lại thành công của vở Hamlet là thiết kế sân khấu khá đơn giản. Điều độc đáo của họa sĩ - NSND Ngô Doãn Châu là ông đã sử dụng một sân khấu động, linh hoạt với các khối đen vuông vức có thể di động, biến hóa trong từng màn diễn. Bên cạnh đó, là những yếu tố “thuần Việt” được đạo diễn chủ ý đưa vào vở diễn như những lời thơ song thất lục bát, nhịp trống của sân khấu truyền thống Việt và nhất là điệu múa Xuân Phả đậm chất xứ Thanh, được sử dụng xuyên suốt, bổ trợ sinh động và làm nổi bật ý nghĩa của những màn diễn nặng tính độc thoại nội tâm. “Thuần Việt” mà vẫn vẹn nguyên chất bi kịch của sân khấu kinh điển thế giới khiến vở kịch không nặng nề, nhàm chán mà gần gũi trong cảm nhận và thưởng thức của người xem, đó là thành công của vở Hamlet trên sân khấu “Anh cả đỏ”.

Nguồn: ND